Kilka ostatnich miesięcy poświęciłem na tłumacznie z łacinny książki Mateusza Pretoriusza Orbis Gothicus. I cały czas coś mnie od tej pracy odrywało. Ale w końcu książka została przekazana do drukarnii kilka dni temu i teraz czekam na paczki z nowymi książkami.

Początkowo chciałem razem wydać wszystkie 4 księgi, ale patrząc na to, jak szła praca nad Księgą I tłumaczenie całości mogłoby się ciągnąć nawet przez dwa lata. 

Żeby jednak udało się zrozumieć o czym wogóle Mateusz Pretoriusz, sekretarz Jana III Sobieskiego, pisze rekonstruując dzieje Gotów musiałem dodać dość duży aparat naukowy do tej książki. A przez to na 216 stronach przetłumaczonego łacińskiego tekstu znalazło się aż 886 przypisów. Wiem, że niektórym z Państwa będzie to utrudniać czytanie, ale chciałem przybliżyć czytelnikom zarówno zakres pojęć używanych przez Pretoriusza, pokazać wykorzystaną do tworzenia jego dzieła bibliografię, a także wyjaśnić pojawiające się w pracy nadwornego historyka Sobieskiego błędy (a tych akurat nie ma za wiele - ot czasem pomylił któregoś z królów jakiegoś ludu przez niego do Gotów zaliczonego). 

Najciekawsze jednak przy pracy nad tym tłumaczniem było nie tyle obcowanie z treścią pracy naukowej sprzed prawie 350 lat, a fakt, że wiele z odrzuconych arbitralnie przez późniejszą XIX i XX wieczną akademię wywodów Petroniusza i innych wcześniejszych autorów, okazało się w ostatnich latach spójne zarówno z danymi archeologicznymi jak i genetycznymi. Jedną z takich spraw, a wręcz fundamentalną dla dziejów Gotów, jest odrzucanie przez współczesnych badaczy prostych tez zapisanych przez Jordanesa, że Goci wyszli ze Skandzy i zawędrowali nad Wisłę. Pretoriusz badając ten temat doszedł do takiego samego wniosku, co współcześni archeolodzy badając kulturę wielbarską - że te sprawy się nie łączą, a jeśli nawet to wpływy skandynawskie są na tyle nikłe, że trudno na ich podstawie cokolwiek łączyć ze sobą.

Należy przy tym pamiętać, że Mateusz Pretoriusz nie miał do dyzpozycji wyników uzyskanych przez współczesną archeologię i genetykę. Miał tylko bibliotekę - bardzo bogato zaopatrzoną, którą w tej pracy w znacznej części udało mi się zrekonstruować. A doszedł do takich samych wniosków wyłącznie na podstawie umiejętności krytycznej analizy źródeł, porównywania ich ze sobą a także własnej ciekawości, która kazała mu zadawać pytania, na które przed nim i długo po nim, nikt nie potrafił odpowiedzieć. Zresztą, większości z tych pytań nawet dziś się nie zadaje, bo samo ich wypowiedzenie może zniszczyć dość kruchą w tym miejscu konstrukcję zwaną koncensusem akademickim.

Pierwszą księgę Świata Gotów uzupełniłem podtytułem, którego Pretoriusz nie dodał. W jego czasach bowiem tytuły ksiąg naukowych były zbudowane inaczej, np tak:  Orbis Gothicus Id Est Historica Narratio Omnium Fere Gothici Nominis Populorum Origines, Sedes, Lingvas, Regimen, Reges, Mores, Ritvs Varios, Conversionem Ad Fidem &c. &c. Exhibens: Qua Simul Victricem Olim Tot Gentium Gothiam, Productis Ultra Europæ Asiæque Terminos In Africam Armis Gothiæ Sarmaticæ Scilicet Patriæ Ac Imperio Serenissimi ac Invictissimi Joannis III Auspicatissimi Polonorum Monarchæ Ecercituum Imperatoris, Patris Patriae Clementissimi Acceptam Debere Originem, Deducitur Argumentis, Auctorum Testimonio Comprobatur. Opera et Studio Mtthaei Praetorii, Praepositi Waineropolitani, Historiographia ac Secretarii SR. Maj. Poloniarum. Olivensis 1688. Obecnie dostępna wersja w języku polskim (a nie po łacinie) będzie miała jednak znacznie krótszy tytuł: Orbis Goticus. Swebia, Scytia i Sarmacja. Mam przy tym nadzieję, że sam współczesny tytuł powie Państwu więcej o jej treści niż jego wersja łacińska.

---

tagi: książka  sarmacja  łacina   goci  scytia  pretoriusz  swebia 

	Pioter
	23 września 2026 09:11

6     432    10 zaloguj sie by polubić