-

Pioter : Kiedy bogowie zorientowali się, że nie są w stanie zmienić tego co już się stało, stworzyli historyków.

Antyriusze w Atenach i Rzymie

Pociągnę jeszcze wątek pierwszego władcy Wandalów, bo w zupełnie niespodziewanych miejscach wyskakują mi jego uzupełnienia.

Otóż siedzę teraz przy kronice opata Reginona pisanej od Wcielenia Zbawiciela do połowy X wieku. I tam pod rokiem 189 znajduje się taki zapis, który mnie mocno zaskoczył: Maksymin panuje lat 3. W jego czasach ukoronowani męczeństwem zostają w Rzymie papież Antherus, papież Poncjan, w Cezarei Palestyńskiej prezbiterzy Pamfil i Maksym.

Aż sprawdziłem wikipedię czy nie ma tu jakiegoś błędu, ale nie - istniał naprawdę papież o takim imieniu. Podobno był Grekiem, a jego imię wzięło się od bożka miłości nieodwzajemnionej. 

I to mnie już zamurowało. Kilka lat badania mitologii greckiej i nigdy na taką postać nie trafiłem. Sprawdzenie źródeł pokazało, że to twór dość młody, bo wymieniony po raz pierwszy przez Cycerona w dziele O naturze bogów. To jest jednak I w pne, a nie czasy mityczne. Skąś jednak te rzekome bóstwo się u Cycerona wzięło. 

Szukając dalej trafiłem na opis Pauzaniasza dotyczący Aten: Ołtarz w mieście zwany ołtarzem Anterosa poświęcili, jak mówią, metojkowie [cudzoziemcy mieszkający w Atenach], ponieważ Ateńczyk Meles, odrzucając miłość Timagorasa, metojka, kazał mu wejść na najwyższy punkt skały [Akropolu] i zrzucić się w dół. Gdy Meles zobaczył, że Timagoras zginął, ogarnęły go takie wyrzuty sumienia, że sam rzucił się z tej samej skały i zginął. Od tego czasu metojkowie czczą jako Anterosa ducha zemsty Timagorasa.

Jeszcze ciekawiej się robi, jeśli zaczniemy szukać danych archeologicznych - tych całkowicie brak. Nikomu nie udało się zlokalizować tego ołtarza współcześnie. Ani nawet wskazać miejsca, gdzie mógłby stać w okresie pomiędzy I w pne a II w ne. 

Legenda miejska przytoczona przez Pauzaniasza jest o tyle prawdziwa, że wskazuje na fakt postawienia ołtarza przez cudzoziemców. A skoro władze Aten pozwoliły ufundować taki ołtarz, to musiały zostać do tego przekonane w jakiś sposób. 

Ciąg dalszy opowieści Pauzaniasza to tylko tłumaczenie sobie przez Ateńczyków napisu greckiego  Anteros jako przeciwieństwo Erosa. Czyli znacznie późniejsza legenda miejska, nie mająca jednak zupełnie nic wspólnego z prawdą. 

Podejrzewam, że postawienie tego pomnika/ołtarza wymusiła na Atenach w jakiś sposób Wandalia. Albo poprzez kupiecką faktorię (a wiemy o świątyni Boreasza, który w końcu miał być szwagrem Ateńczyków), albo placówkę wojskową lub dyplomatyczną. To jednak oznacza, że w tym okresie, nieważne w jaki sposób, akurat Wandalowie byli zainteresowani dość mocno Atenami. Przynajmniej w II czy I w pne, bo o tym pseudobóstwie donosi już Cyceron. 

Ale to tylko taki niewielki wstęp. Bo papież Antherus w żaden sposób Grekiem nie móg być. Czyżby więc pochodził z wandalskiej rodziny królewskiej? Bo wiemy o nim tylko tyle, że Pontyfikiem był w okresie 21 listopada 235 do 3 stycznia 236 roku. Oraz, że nakazał bardzo dokładne zbieranie informacji o wszystkich męczennikach chrześcijańskich. A także aby relikwie męczenników przechowywano w kościołach.



tagi: rzym  ateny  papiestwo  prześladowania  pomnik  wandalowie  antyriusz 

Pioter
10 stycznia 2026 13:23
18     922    12 zaloguj sie by polubić

Komentarze:

Magazynier @Pioter
10 stycznia 2026 14:29

Maksymin Trak, cesarz, prowadził kampanię przeciw 
Germanom o utrzymanie Agri Documentes, powiedzmy tak twierdzi akademia, i zmusił ich do podpisania pokoju. Agri Documentes terytorium mające skrócić granicę między imperium a Germanami. Tu mapka: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/40/Karte_limes.jpg

Czy w takim razie Agri Documentes nie jest obszarem spornym między Rzymem a imperium Antyriusza?

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Magazynier 10 stycznia 2026 14:29
10 stycznia 2026 14:40

W tym czasie już chyba tak, bo Swebowie w którymś momencie poddali się Wandalom. Ale sam Antyriusz (jako protoplasta dynastii) już dobrych 400 lat nie żył. Nugent w tym okresie podaje Alberyka, ale tam jest dość duża luka w dokumentacji.

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @Pioter
10 stycznia 2026 14:44

Wybór Papieża z dynastii wandalskiej mógłby wtedy oznaczać, że zwycięstwo Maksymina Traka było wspólnym dziełem ze spadkobiercą Antyriusza i w ramach pokoju podpisał porozumienie z Wandalami, co zostało uhonorowane zgodą na Papieża Wandala. Ale frakcja antywandalska w Rzymie miała swoje preferencje i zleciła zgładzenie Anterusa. 

A to by znaczyło też, że Wandale byli chrześcijanami. 

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Pioter
10 stycznia 2026 14:47

Byli. Zgodnie z kroniką biskupa Łubieńskiego chrystianizacji Wandalii dokonał Apostoł Andrzej.

A co do stanowiska papieża w tym czasie, to chyba aż tak ważne nie było. Dopiero po Konanstynie Wielkim się to zmieniło.

zaloguj się by móc komentować

OjciecDyrektor @Pioter
10 stycznia 2026 15:14

Imię Anterus można rozbić na ANTE-RUS. Czyli ktoś z Rusów albo po Rusach. Rus to był władca w Szwecji (tak zapamiętałem w jednej z twoich notek). Twn Rus - o ile też dobrze pamiętam - był sojusznikiem Wandalów. 

Może więc takie jest pochodzenie tego imienia? Ale tak czy owak ma to związek z M. Bałtyckim.

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @Pioter 10 stycznia 2026 14:47
10 stycznia 2026 15:27

To znaczy że musieli mieć swoich prezbiterów i Biskupów, swoją fromację duchownych. 

Wybór wandalskiego Papieża mógł świadczyć o podróżowaniu Biskupów z imperium do Wandalii, i wandalskich do imperium.

zaloguj się by móc komentować

Pioter @OjciecDyrektor 10 stycznia 2026 15:14
10 stycznia 2026 15:31

Można, ale nie o to w tej notce chodzi.

Chodzi o zastanowienie się po co władcom ówczesnej Polski/Wandalii był potrzebny człowiek na papieskim tronie. Wtedy (czyli III w ne) to jeszcze żadnych realnych wpływów politycznych nie dawało. Pozostają jedynie decyzje religijne.

Ale nawet jeśli był później kult św Antyrosa (papieża) to i zlało się to po latach w jedno z hołdem dla Antyriusza (króla). A Sasi w IX w czy później i tak tych postaci nie rozróżniali (bo i niby po co by mieli, skoro nawet kultu św Wita w Arkonie zakazali)

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Magazynier 10 stycznia 2026 15:27
10 stycznia 2026 15:34

Tak. I pewnie dlatego biskup Łubieński powołuje się na fakt, że legacja papieska dotyczyła odnowienia struktur miejscowego kościoła, a nie były to żadne misje.

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @Pioter 10 stycznia 2026 14:47
10 stycznia 2026 15:36

Zależy dla kogo. Heretyk Marcjon, syn Biskupa Synopy, armator znad Czarnego Morza, kupiec, osiadł w końcu w Rzymie. Nie mógłby tego zrobić bez życzliwych ekwitów. Jego antyżydowska herezja miała być wazeliną w relacjach z cesarskim dworzanami. W Rzymie ucharakteryzował się na chrześcijańskiego mędrca/patriarchę. Nikt mu w tym nie przeszkodził, a wręcz ktoś z patrycjuszy lub ekwitów pomógł mu. Nie został otruty ani zasztyletowany. Pozwolono mu błyszczeć, mimo iż chrześcijanie byli personae non gratae. Co znaczy że byli takimi dla części elity, ale nie dla całej. Byli patrycjusze i ekwici którzy interesowali się politycznym potencjałem Kościoła. Stąd mamy rzekome nawrócenie Konstantyna Wielkiego. Tak na prawdę to było wykorzystanie Kościoła, ale też herezji czyli arianizmu, jako nowych elementów w walce o władzę.

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @Pioter
10 stycznia 2026 15:40

Dodam jeszcze, że Maksymin Trak miał słabe poparcie w senacie. Te 3 lata swoich rządów spędził poza Rzymem, wojując z Germanami i nad Dunajem.

Wandalia miała granicę na Dunaju?

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Magazynier 10 stycznia 2026 15:40
10 stycznia 2026 15:45

Na Renie raczej wtedy. Nad Dunajem jeszcze Markomanii byli w tym czasie. Choć jakiś czas później Markomanii (zwani też Bojami) zostali wyparci do Bawarii.

zaloguj się by móc komentować

Magazynier @Pioter 10 stycznia 2026 15:45
10 stycznia 2026 15:54

Ach, ci Narkomani ...

zaloguj się by móc komentować

Gotoxy76 @Pioter
10 stycznia 2026 19:54

Dziwna ta rozbieżność. 189 a 236r. 

Znalazlem to:

"Poniósł śmierć męczeńską, ponieważ nakazał
większą surowość w badaniu aktów męczenników,
dokładnie zebranych przez notariuszy wyznaczonych przez św. Klemensa"

Ktoś próbował wstawiać swoich męczenników?

zaloguj się by móc komentować

Gotoxy76 @Pioter
10 stycznia 2026 20:02

Co do mitycznego Anterosa to ciekawa jest wersja Eliana. Tam jest chyba utożsamiany z Neritesem  którego Afrodyta zamieniła w ślimaka/małzę. Co ciekawe Parandowski jego imieniem nazywa Karkinosa. Nienqiem skad to wziął. Pomylił się?

zaloguj się by móc komentować

Gotoxy76 @OjciecDyrektor 10 stycznia 2026 15:14
10 stycznia 2026 20:03

Mi się kojarzy z Andrzejem :)

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Gotoxy76 10 stycznia 2026 19:54
10 stycznia 2026 20:57

Rozbieżność w daacji nie jest dziwna, jeśli tylko wiemy jak datowane były antyczne dokumenty. A były datowane tak: "w trzecim roku 147 Olimpiady, gdy w biegach zwyciężył ...." "w czasie czwartego konsulatu ........" "w siódmym roku panowania cesarza ....." 

Opat bazował na dokumentach i wystarczy małe pominięcie któregoś czynnika, a cała datacja się sypie. My bazujemy na opracowywanych przez wieki tablicach

A co do męczenników to mam takie wrażenie, że chyba tak. Próbowano różne egzekucje polityczne podciągać pod prześladowanie chrześcijan.

Ciekawy też jest opis w tej kronice Soboru Nicejskiego. Papież Sylwester jest uważany za sławnego, dzięki jego staraniom najznamienitszy synod 318 ojców z całego świata odbywa się w mieście Nicea. Przy czym dla podkreślenia, że nie chodzi o Imperium Romanum, a rzeczywiście cały świat użyto słów toto orbe terrarum. Podejrzewam więc, że byli tam również biskupii spoza Rzymskiego Imperium.

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Gotoxy76 10 stycznia 2026 20:02
10 stycznia 2026 20:59

Nie ma takiej postaci w czasach mitycznych, ani heroiczynych. Po raz pierwszy pojawia się dwa wieki po czasach Aleksadra Wielkiego. I tylko w dwu miejscach w okolicy Aten. 

A na Parandowskiego szkoda po prostu czasu.

zaloguj się by móc komentować

Gotoxy76 @Pioter
10 stycznia 2026 21:35

Dzięki. 

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować