-

Pioter : Ich bin ein Schlesier.

Banknoty Litwy Środkowej czyli "bojówka i bank" w wykonaniu polskich socjalistów

Banknoty te, o nominałach 1, 5, 10 i 20 marek polskich odnotował w swoim opracowaniu dotyczącym pieniądza zastępczego byłego zaboru rosyjskiego Andrzej Podczaski pod pozycją R-481. Ale pomimo, że emitentem tych banknotów był Wileński Bank Handlowy, to podstawą do ich wydania było rozporządzenie Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich z dnia 15 marca 1920 dotyczące emisji wileńskich biletów bankowych (Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z 1920 Nr 24 poz 569). Czyli w żadnym rozumieniu tego słowa nie mogą być uznane za pieniądz zastępczy - natomiast powinny być uznane za polski pieniądz okupacyjny bądź pieniądz państwowy Litwy Środkowej. Faktycznie w obiegu znajdowały się od 1 marca do 1 grudnia 1920 roku.

A przyczyna tego, to sytuacja spowodowana wygraną Cesarstwa Niemieckiego w Wielkiej Wojnie na froncie rosyjskim i utworzeniem przez Niemcy w ramach projektu Mitteleuropa szeregu państw kordonu zaporowego: Polski (5.11.1916), Litwy (16.02.1918), Estonii (24.02.1918), Kurlandii (3.03.1918), Livoni (3.03.1918) oraz Białorusi (25.03.1918). Sytuacji dopełniło podpisanie traktatów o pomocy wojskowej z innymi państwami powstałymi na gruzach Rosji (a faktycznie okupacja tych państw w ramach obrony przed Armią Czerwoną). Traktaty takie podpisano z Finlandią (7.03.1918), Ukrainą (9.02.1918) oraz Gruzją (28.05.1918).  Przy okazji z rozpędu wojska niemieckie zajmują Krym, gdzie 25.06.1918 tworzą Krymski Rząd Regionalny oraz docierają aż do Pskowa (4.03.1918).
W wyniku rewolucji listopadowej w Niemczech oraz wymuszonego przez zachodnich aliantów rozejmu zwycięskie wojska niemieckie muszą rozpocząć wycofywanie się z zajętych wcześniej terytoriów, oddając je najpierw wojskom rosyjskim (Psków), a później brytyjskim (Krym), czy nowopowstałym państwom narodowym.

Po odejściu jedynej siły stabilizacyjnej, jaką było niemieckie wojsko, dotychczasowi sojusznicy i wasale Cesarstwa Niemiec zaczęli toczyć własne spory graniczne, często krwawe. Ale to było pokłosie właśnie planowej polityki niemieckiej. Nie mogąc dłużej zarządzać tym obszarem postanowiono go zdestabilizować.

Powróćmy teraz do interesującego nas spornego kawałka świata pomiędzy Polską a Litwą i obiegu pieniężnego na tym terenie. Był to teren OberOstu, gdzie obiegały ostruble wydane przez Wschodnią Kasę Pożyczkową w Poznaniu 17 kwietnia 1916 roku. Nowe państwa posługiwały się jednak już markami (w kusie z marką niemiecką 1:1) Polska od 1 stycznia 1917 markami polskimi, a Litwa od 4 kwietnia 1918 ostmarką. Ponieważ administracja okręgu wileńskiego decyzją władz niemieckich znalazła się w polskich rękach, a istniały wielkie naciski międzynarodowe na przekazanie tych terenów Litwie, władze polskie postanowiły wprowadzić walutę polską w sposób pośredni - poprzez emisję własnych środków płatniczych.

Ostatecznie 12 października 1920 na terenach tych proklamowano państwo pod nazwą "Litwa Środkowa", które 18 kwietnia 1922 przyłączono do Polski. Oficjalną walutą Litwy Środkowej stały się marki polskie, ale przez 2 miesiące istnienia nowego państwa były to zupełnie inne banknoty niż te obiegające w Rzeczypospolitej.

Przy okazji łączna ilość nakładu (za rozporządzeniem):
1 marka - 23.988 szt
5 marek - 1.472 szt
10 marek - 18.165 szt
20 marek - 15.806 szt
łącznie daje to wartość obiegu na poziomie 529 tysięcy marek.
Siła nabywcza jednej marki polskiej w banknotach Litwy Środkowej to odpowiednik około 2 euro w dzisiejszym pieniądzu.

Bojówką w tym przypadku była "zbuntowana" Armia Polska pod dowódctwem generała Żeligowskiego.



tagi: numizmatyka 

Pioter
17 maja 2018 07:23
14     816    5 zaloguj sie by polubić
komentarze:
ainolatak @Pioter
17 maja 2018 07:31

bardzo ciekawy wpis, dzięki

zaloguj się by móc komentować

saturn-9 @Pioter
17 maja 2018 10:09

... bardzo ciekawy ten wpis. Pioter 'pruskie przypisy' jakie wklei ?

zaloguj się by móc komentować

Pioter @saturn-9 17 maja 2018 10:09
17 maja 2018 10:35

Jeden. Mój katalog wydany zeszłego roku

Piotr Kalinowski
Pieniądz papierowy. Rzesza Niemiecka. Tereny okupowane 1914 - 1945
Kalety 2017
s. 70



Katalog banknotów wydanych przez nimieckie władze okupacyjne dla: Luksemburga, Belgii, Francji, Rosji, Polski, Litwy, Kurlandii, Krymu, Rumunii, Gruzji, Persji, Czech i Moraw, Europy, ZSRR, Ukrainy, Włoch i Wysp Normandzkich

 

zaloguj się by móc komentować

onyx @Pioter 17 maja 2018 10:35
17 maja 2018 11:35

Piękna robota, jestem pod wrażeniem. Banknoty pochodzą z własnych zbiorów?

zaloguj się by móc komentować

Pioter @onyx 17 maja 2018 11:35
17 maja 2018 12:05

Nie. To zbyt drogie hobby. Kiedyś zbierałem, ale później odziedziczyłem dom i trzeba było zacząć remonty. Zbiór kilkuset banknotów starczył na pokrycie od nowa dachu. Dziś mam w zbiorach jedynie ich kopie.

zaloguj się by móc komentować

onyx @Pioter 17 maja 2018 12:05
17 maja 2018 15:57

Ja zbierałem przedwojenne etykiety od piwa to wiem jak to jest. Na etykietach też jest trochę historii plus geografia ale banknoty to książka jak je poukładać i objaśnić.

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Pioter
17 maja 2018 18:07

Czekałem, aby ktoś porównał oficjalne daty - ale rozmowa zeszła na inne tory.

Tak po prostu: na banknotach puszczonych w obieg jest wydrukowana data 31.01.1920; w obiegu znajdują się od 1.03.1920, a rozporządzenie o rozpoczęciu ich emisji opublikowane jest 15.03.1920.

Po puczu Żeligowskiego kursują tylko przez 2 miesiące i są wymieniane na marki polskie, które w niedługim czasie, bo w 1924, wymieniane są na nową walutę w relacji 1.800.000 marek za 1 złoty, czyli cały obieg pieniężny wprowadzony w 1920 roku przez Wileński Bank Handlowy w przybliżeniu wart był około 35 groszy (około 3,50 złotego w dzisiejszym pieniądzu).

zaloguj się by móc komentować

Yony-Daniel-Zwyczajny @Pioter
17 maja 2018 20:09

Banknoty Litwy Srodkowej, bardzo ciekawe.

A moze tak pofantazjowac i wymyslec cos na nasze czasy?  Polacy sa teraz wszedzie, wiec moze jakis rozproszony system wymiany barterowo-walutowo-uslugowy, ktory powiaze Polakow z calego globu?

 

zaloguj się by móc komentować

Pioter @Yony-Daniel-Zwyczajny 17 maja 2018 20:09
18 maja 2018 16:37

Już było kiedyś coś takiego

zaloguj się by móc komentować

telok @Pioter
18 maja 2018 16:52

Bardzo ciekawy jest ten Pana cykl notek o banknotach (były też monety). Czytam z dużym zainteresowaniem i z podziwem dla wiedzy Autora dawkowanej w dawkach przyswajalnych.

zaloguj się by móc komentować


telok @Pioter 18 maja 2018 16:54
18 maja 2018 17:09

Mieć trochę tego

No ewentualnie tego

zaloguj się by móc komentować

Pioter @telok 18 maja 2018 17:09
18 maja 2018 17:42

Jutro napiszę o milionerach ..., a raczej o numizmatach z nominałami powyżej miliarda

zaloguj się by móc komentować


zaloguj się by móc komentować